Showing posts with label System Programming. Show all posts
Showing posts with label System Programming. Show all posts

İşletim Sisteminin Sistem Fonksiyonları ve Kapılar

3:17 AM
Korumalı modda çalışan Windows, Linux ve MacOS X gibi işletim sistemlerinde sıradan proseslerin kodları CPL = 3 önceliğinde çalışmaktadır. Bu kodlar işletim sisteminin yüksek öncelikle çalışması gereken sistem fonksiyonlarını kapılar yoluyla çağırırlar.



Böylece işletim sisteminin sistem fonksiyonları çalışırken kodun önceliği CPL = 0'a yükseltilmiş olur. Bu sürece "prosesin kullanıcı modundan çekirdek moduna geçmesi (user mode to kernel mode transition)" denilmektedir. Yani bu sistemlerde bizim programlarımız aslında sürekli olarak CPL = 3 ile kullanıcı modunda çalışmamaktadır. Sistem fonksiyonları ya da aygıt sürücülerdeki kodlar çağrıldığında programımızın öncelik seviyesi geçici olarak CPL = 0'a yükseltilmektedir. İşte kapılar Intel işlemcilerindeki bu geçişi sağlayan mekanizmalardır. Linux, BSD ve MacOS X sistemlerinde sistem fonksiyonları geleneksel olarak 80h kesmesi yoluyla çağrılmaktadır. (Yeni sistemler 64 bit Intel işlemcilerindeki SYSENTER ve SYSEXIT makine komutlarını da bu amaçla kullanabiliyorlar.) Bu 80h kesmesi bir tuzak kapısını tetikler. Bu kapı da kodun önceliğini CPL = 0’a çekerek kodun işletim sisteminin belirlediği bir noktaya aktarılmasını sağlar. İşte o noktada çağrılan sistem fonksiyonunun numarasına göre akış ilgili sistem fonksiyonun koduna aktarılmaktadır. Örneğin Linux sistemlerinde sistem fonksiyonu 80h kesmesi ile çağrılmadan önce onun numarası EAX yazmacına yerleştirilir. Böylece akış çekirdek moduna geçtiğinde buradaki kod EAX yazmacının değerine bakarak akışı uygun yere aktarır. Bu süreci aşağıdaki kodla temsil edebiliriz:

SYS_ENTER:     // kapıya girildiğinde akışın aktarıldığı yer. Artık kod için CPL = 0'dır
switch (eax) {
case 1:
sys_exit();
break;
case 2:
sys_fork();
break;
case 3:
sys_read();
break;
...
}

Tabii bu sözde kodu (pseudo code) yalnızca kafamızda bir fikir oluşsun diye verdik. Aslında Linux'ta uygun sistem fonksiyonuna dallanma işlemi EAX yazmacı switch içerisine sokularak değil bir diziye index yapılarak bir "look up" tablosu yoluyla gerçekleştirilmektedir. Yani bu sistemlerde sistem fonksiyonlarının adresleri bir dizide tutulmaktadır. Sistem fonksiyonlarının numarası da (EAX yazmacı içerisindeki değer) bu diziye indeks yapılarak dolaylı CALL işlemi ile çağrılmaktadır. Linux sistemleriyle BSD ve MacOS X arasında sistem fonksiyonlarının çağrılması arasında küçük bir farklılık vardır. Linux’ta sistem fonksiyonlarının parametreleri yazmaçlarla aktarılırken BSD ve MacOS X sistemlerinde (C’deki gibi) stack yoluyla aktarım yapılmaktadır. (Ayrıca Linux sistemlerindeki sistem fonksiyonlarının numaralarının ve parametrik yapılarının BSD ve MacOS X sistemleriyle bire bir aynı olduğunu da düşünmemelisiniz.) Windows sistemlerinde ise çekirdek moduna geçiş genel olarak 2EH kesmesiyle yapılmaktadır. Fakat genel mekanizma Linux, BSD ve Mac OS X sistemlerine oldukça benzemektedir.

Korumalı Mod Nedir?

Linux Boot Sequence

Korumalı mod proseslerin bir arada çalıştığı çok prosesli sistemlerde sistem güvenliğini artırmak için düşünülmüştür. Intel’in koruma mekanizmasında dört öncelik derecesi vardır. Ancak işletim sistemleri genellikle yalnızca iki dereceyi kullanmaktadır: 0 ve 3. Intel sisteminde düşük numara daha yüksek, yüksek numara ise daha düşük öncelik belirtmektedir.

  • 0 önceliğine "çekirdek modu (kernel mode)" önceliği, 
  • 3 önceliğine de "kullanıcı modu (user mode)" önceliği denilmektedir. 

32 bit Windows ve Linux gibi sistemler düz model (flat model) kullanmaktadır. Bu modelde tüm segment yazmaçlarının gösterdiği betimleyicilerin taban adresleri 0 ve limit değerleri de 4 GB’dir. Düz modelde segment tabanlı bir koruma uygulanmamaktadır. Yani bu modelde bir prosesin CS yazmacı dışındaki segment yazmaçlarının değerlerini değiştirmesi için bir gerekçe yoktur. Zaten düz model uygulayan sistemlerde genellikle tüm kullanıcı mod programları için tek bir kod ve data/stack betimleyicisi kullanılmaktadır. Bu betimleyicilerle de terorik olarak belleğin her yerine erişilebilmektedir. Korumalı modda o anda çalışmakta olan kodun öncelik derecesi CS yazmacının düşük anlamlı iki bitiyle belirlenmektedir. Bu bitlere CPL (Current Privilege Level) denir. Intel’de özel makine komutlarını ancak CPL değeri 0 olan kodlar kullanabilirler. Böylece sıradan prosesler CPL = 3 değeriyle çalıştıkları için bu makine komutlarını kullanamamaktadır. Ayrıca CPL değeri sayfalama mekanizması aktifken bellekte sayfalara erişirken de kontrol işlemlerine sokulmaktadır. Şöyle ki: Her sayfanın iki öncelik derecesi vardır. Önceliklerden birine "kullanıcı (user)", diğerine ise  "yönetici (supervisor)" önceliği denir. CPL değeri 1, 2 ve 3 olan kodlar ancak kullanıcı önceliğindeki sayfalara erişebilirler. CPL değeri 0 olan kodlar ise tüm sayfalara erişebilmektedir. İşletim sisteminin çekirdek kodları "yönetici (supervisor)" önceliğindeki sayfalarda tutulur. Böylece bu alanlara yalnızca işletim sisteminin kodları erişebilmektedir. 



Korumalı modda programcı DS, ES, SS, FS ve GS segment yazmaçlarındaki değerleri MOV komutlarıyla değiştirmek isterse bazı kontroller uygulanmaktadır. Özet olarak programcı CPL değerinden daha yüksek önceliğe sahip bir betimleyiciyi gösteren selektörü bu segment yazmaçlarına yükleyememektedir. Zaten yukarıda da ifade ettiğimiz gibi Windows, Linux gibi sistemler "düz bellek modeli (flat model)"  kullanmaktadır. Düz bellek modelinde de DS, ES, SS, FS ve GS segment yazmaçlarını yüklemek istemenin pratikte bir amacı yoktur. Korumalı modda çalışmakta olan kodun önceliğinin yükseltilmesi uzak CALL ve JMP işlemleriyle yapılamamaktadır. Bunu yapmanın tek yolu "kapı (gate)" denilen özel bir mekanizmayı kullanmaktır. Düşük öncelikli kodlar kapı ile belirtilen adresteki kodları yüksek öncelikle çalıştırabilmektedir.

API ve ABI Kavramları Üzerine

Yazılımların tüm mimarilerde çalışması ve geriye doğru uyumlu (backward compatibility) olması en çok istenen özelliklerdir. Geliştirilen yazılımın belirli bir dağıtım veya mimariye bağımlı olmayıp, taşınabilir olması büyük kolaylık sağlayacaktır. Sistem seviyesinden bakıldığında taşınabilirlikle ilgili 2 farklı özellik bulunması gerekir. Bunlar;
  • Application Programming Interface (API)
  • Application Binary Interface (ABI)
Şimdi sırasıyla bu kavramları inceleyelim;

ABI ( Application Binary Interface )

ABI, yazılım bileşenleri arasında belirli bir mimari için amaç dosyalar (object file) arasında arayüz  (interface) tanımlamaktadır. ABI demek ayrı ayrı derlenmiş modüllerin bir arada çalışabileceklerine dair alt seviyeli ve detaylı teknik kurallar bütünüdür. ABI uygulama bileşenleri arasında makine kodu seviyesinde uyumluluğu sağlar. Bu uyum korunduğu müddetçe aralarında etkileşim bulunan yazılım bileşenlerinin arka planı değişse de yeniden derlenmeye ihtiyaç duymaksızın eskisi gibi kulanmaya devam ederler.

  • Fonksiyonların nasıl çağrılacağı (calling convention), 
  • Parametrelerin nasıl geçirileceği, 
  • Yazmaçların kullanım şekilleri,
  • Sistem çağrılarının gerçekleştirilme biçimi, 
  • Amaç dosyaların bağlanması (linklenmesi), 
  • Amaç (object dosya) formatı gibi konular ABI kavramı içerisinde değerlendirilebilir. 
Yazılım geliştirme sürecinde ABI kavramı çok karşımıza çıkmaz. Kullanılan geliştirme araçları hedef platform için belirlenen ABI kurallarına uygun kod üretirler. Alt seviye işler yapanlar için bu genelleme doğru değildir. Sistem düzeyinde kod geliştirmek isteyenlerin üzerinde çalıştığı ve diğer çalışmasını istediği sistemlerin ABI standartlarını bilmesi gerekir.


API ( Application Program Interface )

API, uygulamaların kaynak kod seviyesinde birbirleriyle iletişim kurabilmelerine imkan sağlayan, önceden kararlaştırılmış arayüzler (interface) olarak tanımlanabilir. Genellikle her bir API, daha karmaşık ve alt seviye detaylar içeren bir sürecin, çeşitli arayüzlerle (fonksiyon çağrıları gibi) soyutlanmasını sağlar. Bu şekildeki bir soyutlama üzerinden kullanılan API'yi hizmet olarak veren yazılım bileşenleri güncellense ve alt tarafta yapılan işlemlerle ilgili yöntemler değiştirilmiş bile olsa, API seviyesinde aynı arayüz sağlandığı müddetçe bu API'yi kullanan uygulamalar için bir değişiklik yapılmasına gerek olmayacaktır.




Kısaca bir yazılımın, kullandığı kütüphanelerin,servislerin sonraki versiyonlarında herhangi bir değişikliğe gitmek zorunda kalmadan problemsiz çalışabilmesini sağlayan bir arayüz tanımlanması API kavramının ürünüdür.

Sistem Programlama Nedir?

5:49 AM
Sistem programlama temel olarak, geliştiricilerin sistemle daha alt seviye bir katman üzerinden iletişim kurduğu dolayısıyla geliştirmelerin sisteme daha yakın bir noktada yapıldığı yazılım geliştirme modeline karşılık gelir. Sistem programları geliştirilirken kullanılan diller aşağı seviyeli olma eğilimindedir. Bunları yazmak için belli miktar teori ve mühendislik bilgisi gereklidir. Sistem programlama, yazılımın ağır sanayisi niteliğindedir. Bu nedenle ülkemizde bu alanda çalışan ve kendini geliştirmeye çalışan insan bulmak biraz sıkıntılı olmaktadır.



Tipik sistem programları şunlardır:

  •  İşletim Sistemleri
  •  Derleyiciler ve yorumlayıcılar
  •  Editörler
  •  Debug Programları
  •  Virüs ve Antivirüs yazılımları
  •  Haberleşme programları
  •  Gömülü sistem programları
  •  Aygıtların programlanması, aygıt sürücüler
  •  Veritabanı motorları
  •  Sanallaştırma yazılımları
  •  Oyun motorları
  •  ...

Sistem programlamadan günümüzde pratik olarak, yüksek seviyeli dillerde uygulama geliştirmek yerine (C#,Java, Ruby vb.) daha alt seviye diller yoluyla gerçekleştirilir. Sistem programlama faaliyetleri için en çok kullanılan diller C, C++ ve Sembolik Makine (spesifik ve performans gerektiren konular için makine dili gerekebilmektedir) dilleridir. İşletim sistemi çekirdeği ile standart C kütüphanesindeki fonksiyonlar ve sistem çağrıları yoluyla iletişim kurulmasını gerektirir. Sistem programlamanın daha alt seviyeli dillerde yapılıyor olması, bu konuda kazanılan deneyimlerin yüksek seviyeli dillerde işe yaramayacağı anlamına gelmez. Aksine alt seviyeyi bilmek pekiştirici bir etki yaratır. Bununla birlikte yüksek seviyeli bir dille çalışırken sistem programlama kısımları bizim için çoğunlukla görünmez veya zor görünür olur. Bu nedenle uğraştığımız alanlar veya karşılaşacağımız kavramlar üst seviye dillerde çalışanlar için çok anlam ifade etmeyecektir. Kısacası programlamanın ayrı bir dünyasına giriş yapıyoruz. Yarı yolda kalmamak dileğiyle hepimizi kolay gelsin.


write(0, "Hello, world!\n", 15);

ne kervan kaldı, ne at, hepsi silinip gitti
iyi insanlar iyi atlara binip gitti.

Yukarıda bahsi geçen, kıymetı pek bilinmeyen o güzel insanlardan arta kalan Anadolu'da, çöküşe doğru gidişin durdurulamadığı şu zamanlarda, bize düşen de bu değeri bilinmemiş insanları hatırlamak ve umudumuzu kaybetmemek olacaktır.

Tenekeci Mahmut Güzelgöz

Tanburi Cemil Bey

Urfa'dan Üç Musiki Ustası

Zaralı Halil Söyler


Maçkalı Hasan Tunç





Çekiç Ali

Benim de vefatından çok sonra nasıl kıymetli bir değere Televole kültürüyle yaklaştığımızı anladığım bizim için Ciguli resmi adıyla Angel Jordanov Kapsov.


Koskoca akordeon üstadını sadece Binnaz ile bilmek ayrı bir vasıfsızlık olsa gerek.



Son olarak Linux ve Windows üzerinde sistem programayla ilgili paylaşımlarımı buradan yapacağım.